Osmanlı Sarayı Enderûn Okulunda Müzik Eğitimi 

0
2089
Osmanlı Sarayı Enderûn Okulunda Müzik Eğitimi Devletinde Müzik Eğitimi Kurumları Genel Bilgi Minyatür Müzisyenler Ottoman
Osmanlı Sarayı Enderûn Okulunda Müzik Eğitimi Devletinde Müzik Eğitimi Kurumları Genel Bilgi Minyatür Müzisyenler Ottoman

SARAY ENDERÛN MEKTEBİ MÜZİK VE MUSİKİ EĞİTİMİ

Osmanlı İmparatorluğu’nun üst düzey devlet görevlileri, sanatkârlarve bilim adamlarının yetiştiği Enderûn mektebinin teşkilatlanma süreci II. Murat (1421-1451) devrinde başlamıştır. Sarayda bulunan en mühim teşkilat olması sebebi ile Enderûnlulara saraylı denildiği halde herhangi bir saray mensubuna Enderûnlu denilmezdi. Öğrencilerin çağın en ileri eğitim teknikleri ile bilimin her alanında gelişmeleri sağlanırdı.

Verilen dersler arasında mûsikînin yanısıra Hukuk, Tarih, Matematik, Aritmetik, Geometri, Mimari, Arapça, Farsça, Türkçe ve İslami Bilimler bulunmaktaydı. (Miller, 1941).Cem Behar Osmanlı sarayındaki mûsikî ve çalgı derslerinin 16. y.y’ın ortalarından itibaren verilmeye başlandığını belirtmektedir( Behar, 2010). Ancak başka bir kaynakta Sultan II. Murad Han (1421-1451) devrinde Bursa ve Edirne saraylarında da değerli mûsikî bilginlerinin yetiştiği ifade edilmektedir. (Uzunçarşılı, 1977).İstanbul’un fethinden sonra yönetim merkezi Topkapı Sarayı olmuş ve mûsikî çalışmaları burada devam etmiştir.Fatih Sultan Mehmet Hân( 1451- 1481) ile başlayan gelişme sürecinden Enderûn mektebi de nasibini almış ve ilim tahsili parlak bir sürece girmiştir.

Enderûn öğrencileri kabiliyetleri doğrultusunda farklı sınıflara ayrılmış, her sınıf öğrencilerin ikamet ettikleri odaların adı ile anılmıştır.

Bu odalar şunlardır:

  • 1- Büyük Oda,
  • 2- Küçük Oda,
  • 3-Doğancılar Koğuşu,
  • 4-Seferli koğuşu,
  • 5-Kiler Odası,
  • 6- Hazine Odası,
  • 7-Has Oda..

    Osmanlı Devletinde Müzik Eğitimi Kurumları Genel Bilgi Minyatür Müzisyenler
    Osmanlı Devletinde Müzik Eğitimi Kurumları Genel Bilgi Minyatür Müzisyenler

Müzik Eğitiminin verildiği oda Seferli odasıidi. Bu oda kurulana (1635) kadar dersler büyük ve küçük odalarda yapılmakta idi (Akkutay, s. 90).

Bu odanın mensupları saraya alınan devşirme çocukların müziğe kabiliyetli olanlarından seçilirdi.Dersler hazine ve has odalı mûsikîşinas Enderûnlular tarafından verildiği gibi saray dışından tutulan maaşlı öğretmenler de bulunmaktaydı (İstanbul’daki en usta hânende ve sâzendeler arasından seçilirlerdi).Bu öğretmenler,maaş karşılığında çalıştırılır, ücretlerimakbuz karşılığında ödenirdi. Tanbur hocası Yehudi’ye bir aylık vazifesi karşılığında yapılan bin iki yüz akçelik ödemeyi gösterenaşağıdaki makbuz buna örnek olarak gösterilebilir:

Becihet-i

Vazife-i Tanbûrî Yehûdî an-muallimân-ı Enderûn-ı Hümâyûn berây-ı şehr-i Za. sene 1094 în kadar meblağ an-Hazine-i Âmire dâde-fermûde ez-ân sebeb an-cânib-i Muhasebe-i Evvel tezkire-i Hazine-nüvişte ber-mûceb-i arzuhâl-i hod ve bâ-fermân-ı âlî.

Yalnız bin iki yüz akçedir.

Tahriren fî 29 Za. Sene 1094

Dışarıdan tutulan hocalar sürekli sarayda ikamet etmezler sadece derslerinin olduğu günlerde gelirlerdi.Derslere meşkhâne adı verilen odadahaftanın belirli günlerinde saat dokuz civarında başlanırdı. Öğlene kadar Türk Müziği( Sâzendegân-ı Hâssa) öğlenden akşam saatlerine kadar, rakkaslar ve mukallitler (dansçılar ve soytarılar), akşam vakitlerinde ise mehter takımı eğitim görürdü.

Mızıkayı Hümayun MARŞI Askeri Müze Mehteri Bando Osmanlı Marş Mızıka-ı Hümayun Sarayı Padişah Sultan Asker Görsel Haberi Bul Ara Müzik
Mızıkayı Hümayun MARŞI Askeri Müze Mehteri Bando Osmanlı Marş Mızıka-ı Hümayun Sarayı Padişah Sultan Asker Görsel Haberi Bul Ara Müzik

Meşkhânenin fiziki yapısı müzik eğitiminin gerektirdiği şekilde düzenlenmişti. (Miller, 1941). Uzun yıllar sarayda hizmet etmiş olan Leh asıllı Ali Ufkî Bey (Albert Bobowsky) dersin işleniş şeklini şu şekilde anlatmaktadır:

Mûsikî içoğlanları odalarından çıkarlar ve üstatlarının karşısında yerlerini alırlar. Sonra da kimi zaman sırayla kimi zaman hep birden tek sesli müziklerini çalışırlar.”(Berktay, 2002).

Tarihi vesikalar incelendiğinde Enderûn’da enstrüman, ses eğitimi ve dans derslerinin  birlikte  verildiği  sonucuna  ulaşılmaktadır.  Daha  önce  İsmail  Hakkı

Uzunçarşılıtarafından da yayınlanmış olan 1090 (1679 ) ve 1094 (1683) tarihli bazı arşiv vesikalarında şu hocaların enderûnda hizmet ettikleri görülmektedir:

Tanbur Muallimi Yahudi, Tanbur Muallimi Haiko Yahudi (BOA, 13-1002), Keman Hocası

Hasan Çelebi (BOA, 13-1328),Hânende Sehurizade Mustafa Çelebi (BOA, 13-1331),

Çöğürcü Ama Ahmet Çelebi (BOA, 13-1332), Musikârî İbrâhim Çelebi (BOA, 13-

1333), Tanbur Muallimi Angeli (BOA, 7-692),Tanbur Muallimi Halifer Yahudi (BOA,

8-794), Mûsikî Muallimi İbrahim.(BOA, 11-1084).

CEVAP VER