Osmanlı Divan Edebiyatı Önemli Bilgiler İlkler ve Enler

0
1302
Osmanlı Divan Edebiyatı Önemli Bilgiler İlkler Ve Enler Şiiri Biçim Ve İçerik Özellik Şiirleri Eserleri Şairleri Edebi Kişileri Tarihi
Osmanlı Divan Edebiyatı Önemli Bilgiler İlkler Ve Enler Şiiri Biçim Ve İçerik Özellik Şiirleri Eserleri Şairleri Edebi Kişileri Tarihi

Osmanlı Divan Edebiyat Bilgi, İlk ve kritik Noktaları

  • Bir edebiyat terimi olarak mesnevi ilk defa İran edebiyatında kullanılmıştır. Mesnevi terimi ve nazım şekli Türk edebiyatına İran edebiyatından geçmiştir.
  • Edebiyatımızda ilk şarkı örnekleri Nailî divanında görülmüştür.
  • Esmâ-i Hüsnâ şerh geleneği ilk önce Araplarda başlamıştır. Daha sonra İranlılarda ve Türklerde bu gelenek devam etmiştir.
  • Türkçede ilk kırk hadis tercümesi Mahmûd b. Ali’nin Nehcü’l-ferâdis isimli eseridir.
  • 15. yüzyılda kaleme alınan Süleyman Çelebi’nin Mevlid’i Vesîletü’n-necât bilinen ilk Türkçe mevlid metnidir (Ancak bu konunun tartışmalı olduğu unutulmamalıdır).
  • Türkler’in İslâmiyet’i kabul ettikten sonraki ilk na’t örneği, Yusuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig adlı eserinde bulunan on beş beyitlik şiirdir.
  • Tespit edilen ilk sûr-nâme, Gelibolulu Âlî’nin Câmî’u’l-Buhûr Der-Mecâlis-i Sûr adlı mesnevisidir.
  • İlk sûriye kasidesi, Hayâlî’nin Kaside Der-Sûr-ı İbrahim Paşa adlı kasidesidir.
  • Bilinen ilk Türkçe kıyâfet-nâme Hamdullah Hamdî’nin Kıyâfet-nâmesidir.
  • Melhame türünün ilk örneği Yazıcı Salih’in 15. yy.’da kaleme aldığı Kitâbü’ş-Şemsiyye, Melhame-i Şemsiyye, Şemsiyye adlarıyla bilinen eseridir.
  •  Hiciv türünde ilk eseri 15. yüzyılda Şeyhî, Har-nâme adlı eseri ile vermiştir.
  •  Eski Türk Edebiyatı’nda ilk fahriye örnekleri 14. yüzyılda görülmeye başlanmış ve gelenek hâlinde devam etmiştir.
  • Anadolu sahasında mersiye türünün ilk örneklerini, Germiyan Beylerinden Süleyman Şâh’ın ölümü için Ahmedî ve II. Yakub’un ölümü için de Şeyhî kaleme almışlardır.
  • Dilimizde ilk biyografi çalışması, Molla Câmî’ye ait olan Nefehâtü’l-üns çevirisidir.
  •  Ali Şîr Nevâî’nin Mecâlisü’n-Nefâis isimli tezkiresi Türk edebiyatında yazılan ilk şairler tezkiresidir.
  • Sehî Tezkiresi, Anadolu sahasında yazılan ilk tezkiredir.
  • Latifî, tezkiresinde alfabetik usûlü ilk kez kullanmıştır. Bunun yanı sıra her harf için de ayrıca üç harfe kadar bir sıralama yapmıştır.
  • Kafzade Faizî’nin Zübdetü’l-eş’âr adlı eseri antoloji niteliğindeki ilk tezkiredir.
  • Güftî’nin Teşrifatü’ş-Şu’arâ’sı Türk edebiyatında nazımla kaleme alınmış ilk tezkiredir.
  • Ahmed Paşa, manzum tarih düşürme konusunda Eski Türk edebiyatının ilk toplu örneklerini vermiştir.
  • Türk edebiyatının ilk manzum yüz hadisi olan Ferah-nâme’yi 15. yüzyılda Hatipoğlu yazmıştır.
  • Türk edebiyatında ilk hamse şairi Ali Şir Nevâî’dir.
  • 15. yüzyıl şairlerinden olan Akşemseddîn-zâde Hamdullah Hamdî, Türk edebiyatının Anadolu sahasındaki ilk hamsesini kaleme almıştır.
  • Kâtip Çelebi’nin Cihan-nümâsı, Osmanlı’nın ilk sistematik coğrafya kitabıdır.
  • 17. yüzyılda, süslü nesrin büyük ismi olan Nergîsî, manzum hamselerden sonra ilk defa mensur hamse oluşturmuştur.
  • İlk şehrengîzi (Edirne) 16. yüzyıl şairi Mesîhî yazmıştır.
  • İlk nazire mecmuası 1436 yılında Ömer Bin Mezîd tarafından oluşturulmuştur.
  • Türkçe ilk divan dibacesi yazarı, üç divan dibacesi yazmış bulunan Ali Şir Nevâî’dir.
  • İlk divan dibacesi yazan Rûşenî’dir (ö. 1486). Divanlarının her ikisinde de Farsça birer dibace bulunmaktadır.
  • Osmanlı sahasında ilk dibace yazan ve Türk edebiyatının ilk manzum divan dibacesi yazarı da Ahmed Paşa’dır (ö. 1497).
  • Manzum-mensur karışık olarak divan dibacesi yazan ilk şair ise Necati Bey’dir (ö. 1509).
  • Edebiyatımızda Yusuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig adlı eseri, siyaset-name türünün ilk örneği olarak görülür.

Divan Edebiyatında EN’LER

  • Kasidenin en güzel beytine şâh beyit veya bey-tü’l-kasîd denir.
  • Medhiye, klâsik bir kasidenin asıl bölümü olup kasidede en uzun kısmı oluşturur.
  • Gazelin en güzel beytine beytü’l-gazel=beyt-i gazel ya da şâh/şeh beyit denir.
  • Edebiyatımızda en çok şarkı söyleyen şair, 19. yüzyıl şairi Enderunlu Vâsıftır.
  • Gazeller divanda Arap alfabesi esas alınarak kafiyelerinin son harflerine göre dizilir. Şiir sayısı bakımından divanın en geniş bölümünü teşkil eder.
  • Klâsik bir divan, nazım şekillerinin en küçüğü olan mısralar ile son bulur.
  • Bir divanın en önemli nüshası, müellif (sahibinin kaleme aldığı) nüshasıdır.
  • Hz. Muhammed için yazılan hilyelerin en meşhuru, Nahîfî ve Hakanî Mehmed Bey’in hilyeleridir.
  • Sinan Paşa’nın Maârif-nâme ve Tazarru-nâmesi’nde mensur olarak kaleme alınan na’t türüne en güzel örnekler vardır.
  • Eski Türk edebiyatında daha çok tercüme yoluyla siyer türünde eser verilmiştir. Bunlardan en eskisi ibni Hişam’ın eserinin tercümesi olduğu belirtilen, Kadı Darîr’in Siyer-i Nebî adlı eseridir.
  • Edebiyatımızda hac seyahat-nâmeleri kaleme alınmıştır. Hac konakları, hac vazifesini yaparken uyulması gereken kurallar, rehberlik etme ve pratik bilgiler verme gayesiyle yazılan bu eserlerin en eskisi Ahmed Fakîh’in Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-Şerîfe adlı eseridir.
  • Nazım şekli olarak en çok terkîb-bend nazım şekliyle mersiye yazılmış, ondan sonra kasîde ve terciibend nazım şekilleri tercih edilmiştir.
  • Kendisine benzetilenin söylenip, benzeyenin söylenmediği örneklere açık istiâre denir ve en yaygın istiare türüdür.
  • Antoloji niteliğindeki tezkireler içinde en az bilgi veren ve en çok örnek gösteren Âsim Tezkiresidir.
  • Şeyhî’nin hiciv alanında yazdığı 126 beyitlik Har-nâme’si türünün en meşhur eseridir.
  • Mevlid türünün en olgun örneği Süleyman Çelebinin Mevlid’idir.
  • 15. yüzyılda Çağatay Edebiyatı, Ali Şîr Nevâî ve Hüseyin Baykara’yla en olgun dönemini yaşamıştır.
  • Arapça ve Farsçanın edebiyat özellikle şiir dili üstündeki etkisine, en açık tepkiyi basit Türkçe ile (Türkî-i Basît) yazan XV. yüzyılda Aydınlı Visâlî, XVI. yüzyılda Tatavlalı Mahremî ve Edirneli Nazmî koymuştur.
  • Hem dönemindeki hem de diğer dönemlerdeki padişahlar içinde en çok şiir yazan Muhibbî mahlaslı Kanûnî Sultan Süleyman’dır.
  • II. Murad, Muradî mahlasıyla şiirler yazmış ve bir divan teşkil etmiştir. Kanûnî’den sonra en fazla şiir söyleyen padişahtır.
  • Klâsik üslûbun, Bâkî tarzının, 17. yüzyıldaki en önemli temsilcisi Şeyhülislam Yahyâ Efendi’dir.
  • Seyahat-nâme türünün 17. yüzyıldaki örneklerinden birini Nâbî vermiştir. Nâbî’nin Tuhfetü’l-Haremeyn ismini verdiği eser, bir hac seyahat-nâmesi olup türünün en edebîsidir.
  • Şair kadrosu bakımından klâsik edebiyatın en zengin olduğu devre 18. yüzyıldır.
  • Şeyh Gâlib’in Hüsn ü Aşk mesnevîsi Türk edebiyatının en büyük mesnevilerinden biri olarak kabul edilir.
  • 200’e yakın na’tıyla edebiyatımızın en çok na’t yazan şair unvanını taşıyan şair Nazîm’dir.
  • Nevâyî’den önce Çağatay edebiyatının en büyük şairi Lutfî’dir.
  • Hüseyin Baykara, Alî Şîr Nevâî’den sonra kendi devrinin en değerli ve lirik şairidir.
  • Alî Şîr Nevâyî, Çağatay edebiyatının en büyük şairidir. Manzum ve mensur eserleriyle sadece Çağatay edebiyatının değil, bütün Türk edebiyatının önde gelen simalarındandır.
  • Klâsik üslûbun en belirgin özelliği şiirselliğe yani âhenge muhtevadan daha fazla önem verilmesidir.
  • Türkî-i basît’in en çok örneğinin görüldüğü Edirneli Nazmî Divanı, Türk edebiyatının en büyük divanıdır.
  • Mevlânâ’nın, içinde Türkçe kelimeler bulunan bazı mısraları bir yana bırakılırsa bugün için Anadolu’da aruzun en eski şairi Ahmed Fakih’tir.
  • Mevcut bilgiye göre varlığından haberdar olunabilen Türkçe en eski divan, 13. asrın sonu ile 14. asrın başlarında yaşamış olan Âzerî şairi Hasanoğlu’nun divanıdır. Divan elimizde yoktur.
  • Osmanlı edebiyatı sahasının elde mevcut en eski divanı Ahmedî’nin eseridir. Ahmedî’ninkinden sonra Ahmedî-i Dâî ve Şeyhî’nin divanları Anadolu Türkçesinin en eski divanları arasında yerlerini alırlar

CEVAP VER