III. Selim Sarayı Has Bahçesi ve Harem Halvet Günü-Eğlenceleri

0
2287
Osmanlı Padişahı III. Selim Topkapı Saray Has Bahçeleri Ve Harem Halvet Sokağı Eğlencesi Mint Topkapi Istanbul
Osmanlı Padişahı III. Selim Topkapı Saray Has Bahçeleri Ve Harem Halvet Sokağı Eğlencesi Mint Topkapi Istanbul

Osmanlı Padişahı III. Selim Topkapı Saray Has Bahçeleri ve Harem Halvet Sokağı-Eğlencesi

III. Selim’in çok fazla aktif bir kişiliğe sahip olduğundan onun çoğunlukla sarayın aşağı bahçelerinde iç oğlanları ile birlikte cirit oynadığını bilmekteyiz. Şehzade Mahmud’da büyüdüğünde bu oyunlara katılmıştı.

Bahçecilerden oluşan iki takımdan biri bamyacılar ve diğeri kabak yetiştiren lahanacılar olan takımlardan, Saray kayıtları Sultan Selim’in lahanacılarla oynadığını ve Sultan Mahmud’un da bamyacı takımını tuttuğunu yazmaktadır.

Bu oyunlarla ilgili III. Selim, Lâhanacılar takımına duyduğu sevgiyi “İlhamî” mahlasıyla yazdığı bir şiirde dile getirmiştir.

Bu şiirdeki bahsi geçen Helva söyleşileri, aslında has bahçelerdeki halvet eğlenceleri ile ilgilidir.

Osmanlı Padişahı III. Selim Topkapı Saray Has Bahçeleri Ve Harem Halvet Sokağı Eğlencesi Dördüncü Avlu
Osmanlı Padişahı III. Selim Topkapı Saray Has Bahçeleri – Harem Halvet Sokağı Eğlencesi Dördüncü Avlu

Lahana ile yapılmazsa helva söyleşilerinin hiç zevk ve mutluluk vermediğini, bu oyunların bahçe eğlencelerine ayrı bir zevk kattığını söylemektedir sultan. Osmanlı bahçelerinde genellikle dört köşe büyük mermer havuzlar, gölge veren ve meyva yetiştiren büyük ağaçlar, sarmaşıklı ve salkımlı çardaklar, sed ve merdivenler, fıskiye ve selsebiller, çeşme ve ağzından su akan arslan heykelleri, gülistanlar, lalezar ve çemenzarlar bulunduğu görülmektedir.

Osmanlı bahçelerinin tasarımlarında karakteristik olarak havuz (daha sonraki dönemlerde yapay gölet ve şelaleler), fıskiye, selsebil, çeşme, ağzından su akan heykeller v.s. gibi daha çok suya dayalı çeşitli malzemelerin kullanıldığı bahçe düzenlemeleri, İslâmiyette yapılan cennet tasvirinin; “cennet içinden ırmaklar akan, büyük havuzlar ve şelaleler bulunan, çeşitli türlerde ağaçlar ile hurma bahçeleri ve üzüm bağlarından oluşan bir bahçe mekânı” olarak vurgulanmaktadır. Türklerin doğuda Çin ile yakın ticaret ilişkileri sayesinde Çin çiçek sanatından etkilenerek Türk bahçelerinde renk kompozisyon ve desenler oluşturmuş, özellikle her sarayda bir safa bahçesi kavramı kullanılmaya başlamış ve hatta bunu bir gelenek haline getirmişlerdir.

19. yüzyılın başında III. Selim’in kız kardeşi Hatice Sultan’ın mimarı olarak çalışmış olan Melling, onun Beşiktaş’daki Sarayı’nın bahçesini Fransız bahçelerine benzeterek geometrik yol ve tarhlarla düzenlemiştir.

III. Selim Dönemi Osmanlı bahçelerine baktığımızda da, batılılaşma etkilerini görebiliriz. Bu dönemde, saray bahçelerinin yapımında yabancı bahçıvanlar ile çalışılmış olduğundan bahsedilmişti. Bu dönemde simetrik düzendeki çimli tarhlar içinde, serbest olarak, yer yer ağaçların dikili olduğu görülür. Bu da, bahçenin doğal formdan uzaklaştığını hissettirir.

III. Selim Sarayı Has Bahçesi Ve Harem Halvet Günü Eğlenceleri
III. Selim Sarayı Has Bahçesi Ve Harem Halvet Günü Eğlenceleri

III. Selim dönemi hasbahçelerine, aynı dönem Avrupa bahçelerinde olduğu gibi, nadide ağaç cinsleri dikilmiştir. Ayrıca bu dönemde, saray bahçelerine yerleştirilen aslan heykelleri, mermere oyulmuş ve içi bitkisel motiflerle doldurulmuş süs elemanları, vazolar ve bahçe yollarını aydınlatan dökme demir lambalar bahçelerin batılı özelliklerini göstermektedir. Osmanlı döneminde halvet denilen Haremde yaşayan kadınların serbest bir şekilde bahçelerde, mesirelerde eğlenmeleri ile ilgili kayıtlara III. Selim döneminde de rastlanır.

Kapalı havalarda padişah, kadınları, ikballeri, sultanları ve oğulları ile görüşmek isterse onları dairesine çağırtır, konuşur, görüşürdü. Padişahın aile efradının tümü veya bir kısmı ile yaptığı bu toplantıya ise “muhtasar halvet” denirdi.

Örneğin; III. Selim dönemindeki (Hicri)1216 safer’inin: “dokuzuncu pazartesi günü valide sultan ve efendiler ve kadınlar ile muhtasar-ı Çırağan-ı Halvet teşrif…”  denilen bir bahçe eğlencesi anlatılmıştır. Bu dönemde ayrıca bir de has bahçede yapılan halvetler vardı. Padişah halvet yapılacağını bir hatt-ı hümâyun ile bildirir, böylece rahatsız edilmemesini emrederdi.

Has bahçenin bazı yerlerinde devamlı olarak halvet sokakları ile perdeleri bulunurdu.

Halvet günü üçüncü avlu tamamıyla boşalır, bahçenin görülebilecek yerleri halvet bezleri ile örtülürdü. Bahçede kadınların ve cariyelerin dolaşacağı yollar üzerine ve etrafına çadırlar kurulur, sanki kapalı sokaklar ve oturma yerleri meydana getirilirdi. Bunlardan başka oturulacak, namaz kılınacak oynanacak, eğlenilecek ve yemek yenilecek çadırlar da kurulurdu.

Çadırların içine, haremden süslü ve işlemeli yastıklar, minderler, perdeler getirilirdi. Uluçay’ın kitabında anlatıldığına göre;

III. Selim zamanında Topkapı Sarayı’nda has bahçede yapılan halvet için şöyle bir hazırlık yapılmıştı:

Dışı bakır çalığı ve kandilli, içi mavi kirpastan yapılmış 189 halvet sokağı, bir tane 12 gözlü, dışı bakır çalığı renginde içi kırmızı boğasıdan yapılmış çadır, dört tane 16 gözlü dışı bakır çalığı renginde içi Diyarbakır bezli çadır, sekiz tane 12 hazneli bakır renginde içi mavi kirpaslı çadır, 7 tane 18 gözlü kirpastan ve tepesi bakır çalığı renginde çerge; bir nohudî renkte mutbah; 12 beyaz hayme, 6 tane dışı beyaz, içi mavi kirpas ile kaplı 6 hayme; 20 tane 10 gözlü dışı bakır çalığı ve kandilli, içi mavi kirpaslı halvet sokağı, 3 tane 14 gözlü, dışı bakır çalığı renginde, içi kırmızı Diyarbakır bezli sade, bedeni pervazlı çadır, iki tane 12 gözlü dışı beyaz, içi mavi kirpas ile kaplı 6 hayme, 20 tane10unun bedeni pervazlı çadır; 3 tane 18 gözlü kirpastan yapılmış bakır çalığı renginde çerge.

Halvet Topkapı Sarayı’nda genel olarak Çimşirlik bahçesinde yapılırdı:

(Aynı yer I. Mahmud zamanında yapılan halvet içinde devam eder.) Sene 1241: “Ben mu’tad-ı kadîm Topkapı ve Çimşirlik halvetlerinde bi’l cümle…”D.No. 9916, 3128. Sa’dabad’daki 1209 yılında yapılan halvet (D.No. 9917). Zaman zaman deniz tarafında da halvet yapılırdı: “Balıkhane kurbunda bedenlerin aralıklarında halvet-i hümayun için inşa olunmuş olan havale köhne olmağla…” yeniden yapılmas.  örnekleri bulunmaktadır.

3. Selim Ve Döneminde Osmanlı Sarayı’ndaki Kültürel Hayatın Sanat Ve Mimarideki Etkileri Endurun Kısmı 1
Osmanlı Padişahı III. Selim Topkapı Saray Has Bahçeleri ve Harem Halvet Sokağı-Eğlencesi Osmanlı Sarayı’ndaki Kültürel Hayatın Sanat Ve Mimarideki Etkileri

 

CEVAP VER